• امروز : جمعه - ۱۸ آذر - ۱۴۰۱
  • برابر با : 16 - جماد أول - 1444
  • برابر با : Friday - 9 December - 2022
3

شرایط تحقق امر به معروف

  • کد خبر : 37369
  • 07 مهر 1401 - 14:55
شرایط تحقق امر به معروف
نگاه ما در موضوع امر به معروف و نهی از منکر باید منطبق با تفسیر درست از آیات قرآن و روایات معتبر باشد و این امر نیازمند فرهنگ‌سازی در جامعه بر‌اساس احکام شریعت اسلام است

در پی حادثه غم‌انگیز برای هم‌وطن عزیزمان خانم مهسا امینی نگاه‌ها و حساسیت‌ها نسبت به بحث امر به معروف و نهی از منکر و جایگاه این فریضه دینی بیشتر شده است. در بررسی و تحلیل این رخداد تأسف‌برانگیز با دو مصلحت مواجهیم:

الف: بد‌حجابی یک منکر اجتماعی است و خداوند در آیات متعددی در قرآن مانند آیه ۳۱ سوره نور و آیه ۵۹ سوره احزاب بر ضرورت رعایت حجاب اسلامی تأکید کرده است.

ب: امر به معروف و نهی از منکر یک فریضه شرعی و جزء آموزه‌های دینی است. همچنان که آیات متعددی از قرآن کریم مبین این امر است:

 

۱: آیه ۱۱۰ سوره آل عمران: «کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّهٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ».

شما بهترین امتی بودید که به سود انسان‌ها آفریده شده‌اند؛ چه اینکه امر به معروف و نهی از منکر می‌کنید و به خدا ایمان دارید.

 

۲: آیه ۱۰۴ سوره آل عمران: «وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّهٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ أُولَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ».

باید از میان شما، جمعی دعوت به نیکی و امر به معروف و نهی از منکر کنند، و آنها همان رستگاران‌اند.

 

۳: آیه ۴۱ سوره حج: «الَّذِینَ إِنْ مَکَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاهَ وَ آتَوُا الزَّکَاهَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْکَر».

همان کسانی که هرگاه در زمین به آنها قدرت بخشیدیم، نماز را برپا می‌دارند و زکات می‌دهند و امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند.

 

۴: آیه۷۱ سوره توبه: «وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْضٍ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُقِیمُونَ الصَّلَاهَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکَاهَ وَ یُطِیعُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ أُولَئِکَ سَیَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ».

مردان و زنان باایمان، ولیّ و یار و یاور یکدیگرند؛ امر به معروف، و نهی از منکر می‌کنند؛ نماز را برپا می‌دارند؛ و زکات را می‌پردازند؛ و خدا و رسولش را اطاعت می‌کنند؛ به‌زودی خدا آنان را مورد رحمت خویش قرارمی‌دهد؛ خداوند توانا و حکیم است.

 

۵: آیه ۱۶۵ سوره اعراف: «فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُکِّرُوا بِهِ أَنْجَیْنَا الَّذِینَ یَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَ أَخَذْنَا الَّذِینَ ظَلَمُوا بِعَذَابٍ بَئِیسٍ بِمَا کَانُوا یَفْسُقُونَ».

اما هنگامی که تذکراتی را که به آنها داده شده بود فراموش کردند، لحظه عذاب فرا‌رسید؛ و نهی‌کنندگان از بدی را رهایی بخشیدیم؛ و کسانی را که ستم کردند، به خاطر نافرمانی‌شان به عذاب شدیدی گرفتار ساختیم.

در بررسی و تحلیل رعایت این دو مصلحت باید توجه داشت دین اسلام بر پایه «رحمانیت» و «عقلانیت» استوار است و اقدامات حاکمان در حکمرانی باید بر مدار طمأنینه، رأفت و مهربانی بوده و شیوه برخورد با مردم باید براساس «حق‌ها و آزادی‌های بشری» و با رعایت «کرامت و شرافت انسانی» باشد. نکته تأمل‌برانگیز، شرایط تحقق امر به معروف و نهی از منکر بر‌اساس آموزه‌های دینی است. سؤال اصلی این است که بر‌اساس احکام شریعت اسلام ضابطه دقیق شناخت «معروف» و «منکر» چه چیزی است؟ ابن فارس در کتاب مشهور معجم مقاییس لغت دو معنا برای معروف که از ریشه «عرف» می‌باشد بیان کرده است: یکی از آنها سکون و طمأنینه است؛ یعنی اینکه نفس انسان به واسطه آن معروف تسکین و آرامش پیدا می‌کند؛ برای مثال خداوند در آیه ۶ سوره محمد (ص) می‌فرماید: «وَ یُدْخِلُهُمُ الْجَنَّهَ عَرَّفَهَا لَهُمْ» یعنی آنها را وارد بهشت کردیم که سکون نفس و آرامش پیدا کنند. نقطه مقابل معروف، منکر است که خلاف معرفت بوده و از ریشه «نکر» می‌باشد و به معنای این است که نفس انسان در برابر امری سکون و آرامش پیدا نمی‌کند. بر این اساس معروف به معنای امر‌کردن دیگران به رعایت واجب شرعی نیست؛ بلکه چیزی است که در جامعه، نفس‌ها به سوی آن انس می‌گیرند و با آن تسکین می‌یابند. با این توصیف، در یک حکمرانی شایسته و منطبق با احکام شریعت اسلام امر به یک واجب شرعی ملازمه‌ای با معروف‌بودن آن ندارد؛ بلکه آن چیزی معروف است که عمل به آن نویدبخش سکون و آرامش برای اشخاص باشد، نه اینکه موجبات رعب و وحشت را در جامعه فراهم کند. با توجه به آنچه گفته شد، به تحلیل و بررسی شرایط تحقق امر به معروف و نهی از منکر در آیات الهی و روایات معتبر می‌پردازیم:

 

۱٫ آیات

الف: آیه ۱۲۵ سوره النحل: «ادْعُ إِلَى سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَ الْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ وَ جَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ».

با حکمت و اندرز نیکو، به راه پروردگارت دعوت نما! و با آنها به روشی که نیکوتر است، استدلال و مناظره کن! پروردگارت، از هر کسی بهتر می‌داند چه کسی از راه او گمراه شده است؛ و او به هدایت‌یافتگان داناتر است.

در تفسیر این آیه شریفه باید به چند نکته توجه داشت:

بِالْحِکْمَهِ یعنی اینکه دعوت به امر به معروف و نهی از منکر باید با قید «حکمت» و بر «مدار عقلانیت» باشد.

 

وَالْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ یعنی دعوت به امر به معروف و نهی از منکر باید همراه با «موعظه حسنه» و «اخلاق نیکو» باشد.

وَ جَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ یعنی اینکه شیوه بحث و گفت‌وگو برای هدایت باید «احسن» به بهترین روش و بر‌اساس مقتضیات زمان و مکان باشد.

 

ب: آیه ۱۹۹ سوره اعراف: «خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ».

با آنها مدارا کن و عذرشان را بپذیر، و به نیکی‌ها دعوت نما، و از جاهلان روی بگردان و با آنان ستیزه مکن.

 

«خُذِ الْعَفْوَ» یعنی اینکه آمر به معروف و ناهی از منکر باید بهترین شیوه را برای به نتیجه رساندن امر به معروف و نهی از منکر برگزیده تا مثمرثمر واقع شود و زمینه اصلاح فردی و اجتماعی اشخاص را فراهم کند.

«وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ»، یعنی اینکه تنها با شناخت معروف‌ها و منکرها می‌توان مردم را به معروف و منکر امر کرد.

«وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ» یعنی اینکه چنانچه آمر به معروف و ناهی از منکر بر‌اساس قرائن و شواهد به این نتیجه رسید که دعوت اشخاص به معروف یا دورکردن آنها از منکر تأثیر کافی را ندارد باید از انجام آن امر دوری کند.

 

۲: روایات

در روایت مسعده بن صدقه امام صادق علیه‌السّلام فرمودند: امر به معروف و نهی از منکر فقط بر کسانى واجب است که خود عالم به معروف از منکر باشند؛ یعنی اینکه حدود و ثغور «معروف» را از «منکر» بشناسند و نه کسانی که خود نیازمند هدایت هستند (وسایل الشیعه جلد ۱۱، ص ۲۰۰).

«قال رسول‌ الله (ص) ان هذا الدین متین فأوغلوا فیه برفق و لا تکرهوا عباده الله الی عباد الله…»: پیامبر (ص) فرمودند: این دین متین است، پس با نرمی در این دین وارد شوید و عبادات خدا را در نظر بندگان حق تعالی کریه و ناخوشایند جلوه ندهید.

 

• فأوغلوا فیه برفق: یعنی اینکه در دعوت به دین و رعایت امر به معروف و نهی از منکر با متانت، نرمی و خوشرویی برخورد کنید.

• لا تکرهو عباده الله الی عباد الله: یعنی اینکه در دعوت مردم به «معروف» و باز نگه‌داشتن آنها از «منکر» به گونه‌ای عمل نکنیم که مردم از دین خدا روی‌گردان شوند.

 

به‌عنوان نتیجه بحث می‌توان گفت: نگاه ما در موضوع امر به معروف و نهی از منکر باید منطبق با تفسیر درست از آیات قرآن و روایات معتبر باشد و این امر نیازمند فرهنگ‌سازی در جامعه بر‌اساس احکام شریعت اسلام است؛ بنابراین ضروری است با بازبینی و اصلاح روش‌های نادرست در طرح ارتقای امنیت اخلاقی با تکیه بر آموزه‌های دینی که متکی بر «خیر عمومی» است، عمل کرده و پایبند به کرامت انسانی مطابق آیه ۷۰ سوره اسراء باشیم تا از وقوع حوادث تلخی مانند حادثه اخیر جلوگیری کرد.

 

برای امتیاز به این نوشته کلیک کنید!
[کل: 3 میانگین: 3.7]
۱
۲
۳
۴
۵
میانگین امتیازات ۵ از ۵
از مجموع ۱ رای
لینک کوتاه : https://scoda.org/?p=37369
  • نویسنده : دکتر محمود حبیبی- نایب‌رئیس اسکودا
  • 245 بازدید
  • بدون دیدگاه

ثبت دیدگاه

در انتظار بررسی : 0
تماس باما